پیدایش بانک‌ها

تاریخ انتشار: ۲ ماه قبل
پیدایش بانک‌ها

بانک‌ها یکی از انواع نهادها هستند که خدمات مالی را در شهرها ارائه می‌دهند و بیشتر مردم از این خدمات استفاده می‌کنند. درواقع بانک‌ها نبض حیاتی جامعه هستند چراکه جزء نهادهای اقتصادی به شمار می‌روند. اغلب افراد جامعه روزانه به صورت مستقیم یا غیرمستقیم با بانک سروکار دارند. بانک‌های امروزی به صورتی با زندگی ما عجین شدند که تصور زندگی بدون بانک بسیار مشکل است.

شکل‌گیری بانک

شاید پیدایش بانک و بانک‌داری از زمان پیدایش پول شروع شده‌باشد؛ این مطلب نه کاملأ حقیقت است و نه کاملأ دروغ، چراکه در کاوش‌های تاریخی سوریه‌ی قدیم، بابل، مصر و رم این تشکیلات دیده شده است. در آن زمان این تجار برای شغلی پرمنفعت این کار را انجام می‌دادند و وظایف و شکل کاملأ متفاوتی با بانک‌های امروزی داشته‌اند. درنهایت می‌توان گفت که آن‌ها اساس و پایه‌ی بانک‌داری امروزی بوده‌اند.

واژه‌ی بانک یک اصطلاح قدیمی است که بنا به قولی برگرفته از واژه‌ی آلمانی "bank" به معنی شرکت، اخذ شده و رواج یافته و بنا به قولی دیگر برگرفته از کلمه‌ی ایتالیایی "banco" به معنی نیمکت صرافان می‌باشد. از اولین دلایل ایجاد بانک و بانک‌داری می‌توان به خطرات ناشی از نقل و انتقال پول، وصول مطالبات از مشتریان دور و نزدیک و سپردن وجه نقد به جایی امن و مطمئن اشاره کرد. از قدیمی‌ترین بانک‌های جهان نیز می‌توان بانک آمستردام (تأسیس 1609 میلادی)، بانک ونیز و بانک انگلستان (تأسیس 1694 میلادی) نام برد.

تاریخچه‌ی بانک‌داری در ایران

در ایران در دوره‌ی هخامنشیان بانک ها به صورت صرافی وجود داشتند که تنها معابد و شاهزادگان مجاز به استفاده از آن‌ها بودند. در دوره‌ی ساسانیان بانک‌داری توسعه‌ی بیشتری پیدا کرد. با ورود اسلام به ایران بانک‌داری ربوی در ایران متوقف شد، چراکه ربا در شریعت اسلام اکیدأ ممنوع بود. این شیوه‌ی بانک‌داری یعنی صرافی در ایران در قرون وسطی تا اواسط قرن نوزدهم ادامه داشت. که تنها در شهرهای بزرگ تبریز، مشهد، تهران، اصفهان، شیراز و بوشهر که به عبارتی مراکز تجاری آن زمان به حساب می‌آمدند، وجود داشت. هیچ مؤسسه دولتی یا بانک خارجی در ایران فعال نبود و تمام کارها ازجمله نقل و انتقال پول در داخل و خارج کشور توسط همین صرافی‌ها انجام می‌شد.

بانک جدید شرق: اولین بانکی بود که در ایران به وجود آمد که مرکز آن لندن بود. این بانک برای فعالیت در مناطق آسیای جنوبی و بدون دریافت مجوز از دولت در سال 1266 شمسی (1888 میلادی) شروع به کار کرد. 6 شعبه در شهرهای ایران تأسیس کرد و برای جلب رضایت مشتری برای اولین بار در ایران به حساب جاری 5.2 درصد و به حساب‌های سپرده ثابت برای 6 ماه 4 درصد، برای یک سال 6 درصد سود پرداخت می‌کرد. این بانک 3 سال فعالیت کرد و بعد با تأسیس بانک شاهی کلیه‌ی شعب و اثاثیه‌ی خود را به بانک شاهی واگذار کرد.

بانک شاهی: جولیوس دورویترز با وام دادن به ناصرالدین شاه قاجار امتیازات بسیاری در ایران ازجمله حق امتیاز تأسیس بانک را از آن خود کرد. براساس این امتیاز حق تأسیس بانک شاهی به مدت 60 سال و انحصار انتشار اسکناس به رویترز انگلیسی داده شد. بانک شاهی از سال 1269 با سرمایه یک میلیون لیره و براساس قوانین انگلستان شروع به فعالیت کرد. مرکز این بانک نیز لندن بود. اولین اسکناس بانکی در ایران توسط بانک شاهی منتشر شد. 40 سال بعد در سال 1309 حق انحصاری انتشار اسکناس از این بانک خریداری شد و به بانک ملی ایران واگذار شد. این بانک تا سال 1327 یعنی تا پایان مدت 60 سال خود در ایران فعالیت داشت و تا سال 1331 نیز بدون مجوز با نام "بانک انگلیس در ایران و خاورمیانه" به کار خود ادامه داد.

بانک استقراضی ایران: این بانک در سال 1270 توسط یکی از اتباع روسیه تأسیس شد. مؤسس آن امتیاز تأسیس این بانک را به مدت 75 سال دریافت کرده بود. در سال 1277 دولت روسیه کلیه سهام این بانک را خرید و تحت کنترل خود درآورد. در سال 1301 با توافق قبلی بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی، این بانک به ایران واگذار شد. بانک استقراضی ایران هیچ وقت نتوانست سپرده‌ی زیادی جذب کند و چندان بانک موفقی نبود و درنهایت در سال 1312 با بانک کشاورزی ادغام شد.

بانک ایران و روس: در سال 1303 و در جهت آسان‌تر شدن تبادلات بازگانی بین ایران و روسیه تأسیس شد. اداره‌ی مرکزی آن در تهران بود و شعبه‌هایی هم در شهرهای شمالی داشت. براساس قوانین بانکی ایران فعالیت می‌کرد و تنها بانک خارجی بود که تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی نیز در ایران اشتغال داشت.

بانک‌های ایرانی:

اولین بانک ایرانی در سال 1304 از محل وجوه بازنشستگی نظامیان و برای سامان دادن به امور مالی ارتش با نام "بانک پهلوی قشون" به وجود آمد. بعد به بانک "سپه" تغییر نام داد.

در سال 1339 یعنی 73 سال بعداز شروع فعالیت‌های بانکی در ایران بانک مرکزی تأسیس شد. فعالیت‌های غیرانتفاعی بانک ملی ایران نیز مثل نشر اسکناس، ضرب سکه و بانک‌داری دولت بر عهده‌ی این بانک قرار گرفت.

سرانجام بعداز پیروزی انقلاب اسلامی، دولت ایران در سال 1358 تمامی بانک‌های ایران را ملی اعلام کرد و تمام بانک‌ها ادغام شدند و 9 بانک ملی را به‌وجود آوردند. برای مثال بانک تجارت از ادغام 11 بانک و بانک ایران و روس به وجود آمد. به این صورت بود که 37 بانک به 6 بانک تجاری شامل بانک رفاه، بانک ملی، بانک صادرات ایران، بانک تجارت، بانک ملت و بانک سپه و 3 بانک تخصصی شامل بانک کشاورزی، بانک مسکن و بانک صنعت و معدن تبدیل شدند.

انواع بانک‌ها

بانک‌ها به دو دسته‌ی خصوصی و دولتی تقسیم می‌شوند؛ بانک‌های خصوصی سرمایه‌ی خود را توسط شخص یا اشخاص به دست آورده است اما بانک دولتی به بانکی می‌گویند که سرمایه‌ی آن از اموال عمومی است.

در پایان برای آشنایی بیشتر با بانک‌های دولتی ایران، سال پیدایش، سرمایه اولیه و برخی مسائل دیگر آن‌ها نگاهی مختصر داریم:

https://way2pay.ir/wp-content/uploads/Sepah-Bank-way2pay-810x322-1.png

1.بانک سپه

بانک سپه، به مثابه‌ی نخستین بانک ایرانی، در سال ۱۳۰۴ در قالب چند مغازه تأسیس شد و در ۲۴ اسفند ۱۳۰۴ به طور رسمی، اولین شعبه‌ی آن در شهر رشت دایر گردید. سرمایه‌ی اولیه‌ی بانک سپه، ۳ میلیون و ۸۸۳ هزار و ۹۵۰ ریال بود. با وجود آن که بانک سپه در ابتدای کار خود از چند باب مغازه و پس از آن از یک شعبه در رشت برخوردار بود، اما در حال حاضر بیش از ۱۸۰۰ شعبه در سراسر ایران و جهان دارد.

https://way2pay.ir/wp-content/uploads/Melli-Bank-way2pay-810x322.png

2.بانک ملی

قانون اجازه تأسیس بانک ملی ایران را در تاریخ ۱۴ اردیبهشت سال ۱۳۰۶ به تصویب رسانید و پس از تصویب اساس‌نامه‌ی بانک ملی ایران توسط مجلس، سرانجام در بیستم شهریور سال ۱۳۰۷، فعالیت رسمی بانک ملی ایران در شهر تهران آغاز شد. بانک ملی ایران، با سرمایه‌ی ۲۰ میلیون ریال آغاز به کار کرد. در سال 1327 نخستین نمایندگی بانک ملی ایران در خارج از کشور در کشور آلمان و شهر هامبورگ افتتاح شد. 

https://way2pay.ir/wp-content/uploads/Keshavarzi-Bank-way2pay-810x322.png

3.بانک کشاورزی

بانک کشاورزی در تیرماه 1312 از بانک ملی تفکیک و به بانکی مستقل تبدیل شد تا در راستای فراهم آوردن اعتبار برای بخش کشاورزی و سایر فعالیت های مرتبط به آن و ارتقای سطح زندگی و درآمد روستاییان تلاش کند.

https://way2pay.ir/wp-content/uploads/ToseeSaderat-Bank-way2pay-810x322.png

4.بانک توسعه‌ی صادرات ایران

بانک توسعه صادرات ایران به‌منظور ایفای نقش بانک صادرات-واردات ایران در تاریخ ۱۹ تیرماه سال ۱۳۷۰ تأسیس شد و عملاً از شهریورماه ۱۳۷۱ آغاز به کار کرد.

https://way2pay.ir/wp-content/uploads/ToseeTaavon-Bank-way2pay-810x322.png

5.بانک توسعه‌ی تعاون

بانک توسعه تعاون در سال ۱۳۸۷ با اهداف تخصیص منابع و کمک به تأمین سرمایه کارآفرینان و افراد جویای کار به‌منظور ایجاد اشتغال جدید و کمک به بنگاه‌های اقتصادی موجود و توسعه آنان به‌منظور حفظ و بهبود اشتغال موجود و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید، ارتقای ظرفیت‌ها و توانمندی‌های رقابتی بخش تعاون در سطح ملی و بین‌المللی و ... تأسیس شد.

https://way2pay.ir/wp-content/uploads/PostBank-Khadamat-way2pay-810x322.png

6.پست بانک ایران

پست بانک ایران پس از تصویب اساسنامه توسط هیئت محترم وزیران از دی ماه سال 1375 فعالیت خود را به طور رسمی آغاز کرد، و در حال حاضر با دارا بودن حدود  6500 شعبه و باجه بانکی روستایی در سراسر کشور انواع خدمات بانکی و مالی را به هموطنان عزیز ارائه می‌دهد. پست بانک ایران به عنوان بانک توسعه ای و تخصصی حوزه ICT کشور و همچنین بزرگترین خرده بانکدار حوزه روستایی تعیین شد.

https://way2pay.ir/wp-content/uploads/Sanaat-Madan-Startup-way2pay-810x322.png

7.بانک صنعت و معدن

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، بانک صنعت و معدن به‌موجب مصوبه مهرماه ۱۳۵۸ مجمع عمومی بانک‌ها، با اجازه حاصل از ماده ١٧ لایحه قانونی اداره امور بانک‌ها و از ادغام بانک‌های اعتبارات صنعتی – توسعه صنعتی و معدنی ایران – توسعه و سرمایه‌گذاری ایران و شرکت سرمایه‌گذاری بانک‌های ایرانی – صندوق ضمانت صنعتی و صندوق معادن تشکیل شد.

https://way2pay.ir/wp-content/uploads/Maskan-Bank-way2pay-810x322.png

8.بانک مسکن

بانک مسکن در سال ۱۳۵۸ با ادغام بانک‌های رهنی ایران، ساختمان و برخی شرکت‌های پس انداز تأسیس شد. اما بانک رهنی ایران که بعدها در بانک مسکن ادغام شد در سال ۱۳۱۷ با سرمایه‌ی ۲۰۰ میلیون ریال تأسیس شد و در سال ۱۳۱۸ فعالیت رسمی خود را آغاز کرد. در حال حاضر بانک مسکن با بیش از ۱۲۰۰ شعبه در سراسر کشور در حال فعالیت است.

برچسب ها

بانک‌های ایرانی بانک تاریخچه بانک